آدمكش نامرئي

    وسايل گرمازا كه بيشتر از سوخت هاي فسيلي استفاده مي كنند گرچه گرمابخش محيط زندگي هستند اما رعايت نكردن اصول ايمني در كاربرد صحيح آنها و همچنين بي احتياطي تلفات زيادي بر جا مي گذارد. به گونه اي كه سالانه و همزمان با شروع فصل سرما، شاهد مرگ و ميرهاي پرشمار هموطنان در شهرها و روستاهاي مختلف كشور هستيم.
    *نشانه ها و راه هاي توليد منوكسيدكربن
    سوختن كامل زماني انجام مي شود كه اكسيژن كافي وجود داشته باشد.در دستگاه هاي گرم كننده، البته هواي مورد نياز بايد از خارج از محيط تامين و گاز هاي منتشره ناشي از سوختن مانند گاز كربنيك و منوكسيد كربن بايد در خارج از محيط تخليه شود. در وسايل گرمازاي دودكش دار در صورتي كه دودكش بدون نقص باشد تهويه دود (ورود اكسيژن لازم و تخليه گازهاي مصرفي ) به خوبي از طريق دودكش انجام مي شود اما در وسايل گرمازا با شعله رو باز و بدون دودكش اين شرايط فراهم نيست. بنابراين وسايل گرمازا اكسيژن لازم براي سوختن را از همان محيط مي گيرند و به طور طبيعي گازهاي مصرفي حاصل از سوختن به همان محيط برمي گردد.با توجه به سرماي هوا متاسفانه شهروندان راه هاي تهويه هواكش پنجره ها و دريچه هاي كولر و درها را نيز مي بندند. در نتيجه تهويه به درستي انجام نمي شود و با سوختن ناقص و وجود گازهاي مضر به خصوص CO مسموميت ايجاد مي شود كه به آن «گاز گرفتگي » مي گويند. كارشناسان آتش نشاني هشدار مي دهند : بسياري از مردم تصور مي كنند پديده «گازگرفتگي» و ايجاد CO تنها با سوختن ناقص زغال چوب ايجاد مي شود براي همين بسياري به اين گاز كشنده نام «گازكرسي» داده اند اما همان طور كه عنوان شد اين گاز بر اثر سوختن ناقص هر ماده ممكن است توليد شود.
    * مهم ترين راه هاي توليد گاز مرگ در ساختمان ها
    ـ استفاده از وسايل گازسوز و بدون گرمايش و دودكش
    ـ نقص در دودكش و نشت گاز به فضاي مسكوني
    ـ استفاده از وسايل خوراك پزي براي گرمايش
    ـ به كار گيري روشنايي گازي به مدت طولاني بخصوص در فضاي بدون تهويه
    ـ ضعف دودكش شومينه در تهويه مناسب هوا
    ـ معيوب بودن مشعل شوفاژ
    ـ آبگرمكن هاي ديواري و زميني بويژه وقتي كه دودكش مناسب ندارند
    ـ خودروي روشن در پاركينگ
    ـ نشانه هاي انتشار گاز در محيط به منظور پيشگيري ازخطر خفگي
    بهترين راه اين است كه شناخت نسبي در مورد اين گاز كشنده و چگونگي ايجاد آن داشته باشيم. به طور طبيعي اگر شرايط بروز و ايجاد آن وجود نداشته باشد «آدمكش نامريي» وجود نخواهد داشت.
    اين گاز بسيار سمي، بي رنگ، بي بو و بي طعم است و همين ويژگي ها باعث شده به آن «آدمكش نامريي» لقب دهند.اين گاز اگر چه سبك تر از هواست اما قابليت انتشار بسيار زيادي در محيط دارد و به همين دليل در تمامي نقاط مثلاً يك اتاق اعم از بالاو پائين به سرعت متراكم مي شود. چون هموگلوبين خون ميل تركيبي فوق العاده اي با اين گاز دارد به طوري كه ۳۰۰ برابر ميل تركيبي با اكسيژن است وقتي اين تركيب صورت مي گيرد اكسيژن ديگر به بافت ها نرسيده بنابراين خيلي سريع باعث مسموميت شده و سلسله عصبي را فلج كرده و قدرت هرگونه اقدامي از مسموم سلب مي شود و مسموم به نوعي به خواب و مرگ آرام تن مي دهد ‎/ پس بايد در نظر داشت كه مسموميت با گاز منوكسيد كربن بدون تغيير در شمار دم و باز دم اتفاق افتاده و با علايم تهوع و سر درد همراه است.
    مهم ترين عامل بروز اين نوع رخدادها غفلت و كمبود آگاهي مردم است. با اين كه بارها از سوي كارشناسان هشدار هاي لازم ارائه شده اما به ظاهر چون «آدمكش نامريي» غير قابل لمس، بي بو و بي رنگ است ‎/ مردم كشنده بودن آن را خيلي باور ندارند و به راحتي تسليم و قرباني مي شوند.
    اگر كسي با گاز منوكسيد كربن دچار گاز گرفتگي و مسموميت شده باشد بايستي بي درنگ او را از محيط آلوده خارج كرد و در تماس با هواي آزاد قرار داد.
    در مسموميت هاي شديد بايستي به بيمار تنفس مصنوعي داده شود و چنانچه مقدور باشد تنفس با اكسيژن بر تنفس با هواي آزاد اولويت دارد. عوامل ديگر كه باعث ايجاد اين گاز در محيط مي شوند عبارتند از:
    ـ نبود تهويه درست و مناسب محيط
    ـ نقص فني در وسايل گرمازا و نيم سوز بودن زغال چوب
    ـ نقص فني در شبكه تهويه ( لوله كشي آبگرمكن ها، بخاري ها و شومينه ها و غيره)
    * مهم ترين تدابير و موارد براي پيشگيري
    ـ توصيه مي شود حتماً از وسايل گرمازاي استاندارد استفاده شود.
    ـ تحت هر شرايطي عمل تهويه هوا را تسهيل كنيد به عنوان مثال دريچه هاي باز كولر محل مناسبي براي تهويه هواست.
    ـ باز گذاشتن يك پنجره كوچك يا در به نحو مطمئن كه بسته نشود راه حل مناسبي براي تهويه هوا به شمار مي رود.
    ـ هرگز از بخاري هاي دستي براي گرم كردن هواي حمام استفاده نشود چون محيط حمام ها كوچك است و اكسيژن محيط نيز بر اثر بخار آب به سطوح بالارانده مي شود و در نهايت بر اثر سوختن ناقص و ايجاد گاز CO مسموميت قطعي خواهد بود.
    ـ در صورت استفاده از وسايل گرمازاي دودكش دار حتماً دودكش ها كاملاً بررسي شود. معمولاً مسدود بودن دودكش هاي ديوار از عوامل مهم ايجاد مسموميت و گازگرفتگي و به خطر افتادن جان افراد محسوب مي شود.
    ـ دودكش هاي غير ثابت (غير ديواري) حتماً كنترل شود. جنس اين دودكش ها بايد از مواد غير قابل اشتعال و گالوانيزه (زنگ نزن) تهيه شده باشد و از مقاومت فيزيكي مناسبي هم برخوردار باشند. اين نوع دودكش ها بايد كوتاه و مستقيم و در محل اتصالات كاملاً محكم و غير قابل نفوذ باشد.
    ـ قدرت مكش دودكش ها هر چند وقت يك بار توسط سرويس كار و متخصص اهل فن بررسي شود.
    ـ براي جلوگيري از برگشت دود و گاز هاي مضر به داخل دودكش و در نهايت به داخل محيط كه معمولاً بر اثر گرفتگي و يا وزش باد به وجود مي آيد بايد دودكش ها داراي هواكش مخصوص و كلاهك آنها ۶۰ سانتي متر از بلند ترين نقطه ساختمان بالاتر باشد.
    ـ دودكش ها بويژه درباره شومينه ها هر سال بايد بررسي و تميز شود.
    ـ اتصالات دود كش ها و سر تاسر آن از هرگونه نقص و نشت گاز حفاظت شود.
    ـ استفاده مشترك از دودكش بسيار خطرناك است و دودكش هاي فلزي بايد در مسير خود با بست هاي مخصوص محكم شده باشد به نحوي كه از جدا شدن اتصالات جلوگيري شود.
    ـ قطر دودكش و طراحي آن، مسير عبور و ساير موارد ايمني بايد با توجه به ظرفيت حرارتي محاسبه و اجرا شود.
    ـ از وسايل پخت و پز براي گرمايش استفاده نشود.
    ـ از كپسول هاي سفري (پيك نيكي) در فضاي داخلي استفاده نشود.
    ـ در فضاي پاركينگ كه بسته و فاقد تهويه است خودرو روشن نشود.
    ـ نفوذ محصولات احتراق خودرو به فضاي داخل محل مسكوني خطرناك بوده و بايد مراقبت لازم صورت گيرد.
    ـ در تبديل سوخت مايع به گاز شهري حتماً از تعميركار ماهر و مجاز بهره گيري شود.
    ـ هر وسيله گازسوز بايد داراي يك دودكش استاندارد مجزا و مجهز به كلاهك باشد.
    ـ هنگام ساخت و ساز از ريختن مصالح به داخل دودكش و مسدود كردن آن بشدت پرهيز شود.
    ـ رنگ شعله آتش در وسايل گرمازا بايد كاملاً آبي باشد در غير اين صورت نقص در سامانه سوخت رساني و يا فتيله دستگاه وجود دارد كه بايد فوري نقص را برطرف كرد.